การเลี้ยงตะพาบในบ่อซีเมนต์
ตะพาบน้ำเป็นสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำรูปร่างลักษณะคล้ายกับเต่า ตะพาบน้ำเป็นสัตว์ที่เลี้ยงง่าย ตายยาก สามารถอาศัยอยู่ได้เกือบทุกสภาพแวดล้อม โดยเฉพาะตะพาบน้ำพันธ์ไทยมีอายุยืนนานเป็นสิบ ๆ ปี บางตัวน้ำหนักมากเกือบ 100 กิโลกรัมก็มี ถึงแม้ว่าบางแหล่งอาศัยอยู่ในพื้นที่จำกัดและน้ำที่เลี้ยงค่อนข้างสกปรก ก็สามารถดำรงชีพอยู่ได้ ส่วนตะพาบน้ำพันธุ์ใต้หวันที่คนไทยซื้อพันธุ์เข้ามาทดลองเลี้ยงภายในประเทศ มาเกือบ 20 ปี แล้วก็มีความทนทานไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าตะพาบน้ำพันธุ์ไทยเลย สามารถนำมาเลี้ยงได้ทั้งในบ่อดินและบ่อปูนซีเมนต์
บ่อใช้เลี้ยงตะพาบมี 2 แบบ
- บ่อคอนกรีต เหมาะสำหรับสร้างในพื้นที่ที่เป็นดอนหรือดินทราย ซึ่งเก็บน้ำไม่อยู่โดยก่อสร้างบ่อคอนกรีตโบกปูนด้านล่างตลอด เพื่อกันน้ำไม่ให้รั่วซึมใส่ดินเหนียวตกแต่งให้เหมือนธรรมชาติมากที่สุดแล้วใส่ผักตบชวาบางส่วน
- บ่อดิน จะเป็นบ่อที่กว้าง มีความจำเป็นที่จะต้องก่ออิฐโบกปูนโดยรอบบ่อ ความสูงประมาณ 80เซนติเมตร-1 เมตร เพื่อป้องกันตะพาบหลบหนี ในบ่อควรสร้างเป็นร้านขนาดพื้นที่ 4 ตารางเมตรสามารถให้ตะพาบน้ำคลานขึ้นมาพักผ่อนได้เช่นกัน ในบ่อควรใส่ผักตบชวาเพื่อให้เป็นร่มเงา หรือที่สำหรับตะพาบน้ำหลบซ่อนได้
บ่อพ่อแม่พันธุ์ ถ้าผู้เลี้ยงจะเลี้ยงตะพาบเพื่อจำหน่ายเป็นตะพาบเนื้อ บ่อพ่อแม่พันธุ์ก็ไม่จำเป็นที่จะต้องสร้าง แต่ถ้าจะเลี้ยงแบบต่อเนื่องหรือครบวงจรแล้ว บ่อพ่อแม่พันธุ์จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง เพราะการที่เราเพาะลูกตะพาบได้ เองจะเป็นการลดต้นทุนการผลิตได้อย่างแน่นอน บ่อเลี้ยงตะพาบจะแบ่งออกเป็น3 ส่วน คือ ส่วนที่อยู่อาศัย ส่วนที่ให้อาหารและที่สำหรับวางไข่ แล้ว บ่อพ่อแม่พันธุ์จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง เพราะการที่เราเพาะลูกตะพาบได้ เองจะเป็นการลดต้นทุนการผลิตได้อย่างแน่นอน บ่อเลี้ยงตะพาบจะแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ ส่วนที่อยู่อาศัย ส่วนที่ให้อาหาร และที่สำหรับวางไข่
การอนุบาล
เมื่อตะพาบน้ำออกเป็นตัวแล้วก็นำมาอนุบาลในบ่ออนุบาลอีกบ่อหนึ่ง ซึ่งมีขนาดกว้าง 1 เมตรยาว 1.5 เมตร ก่อนนำลูกตะพาบน้ำมาอนุบาล ในบ่อ ต้องมีการเตรียมบ่อไว้ก่อน โดยนำดินร่วนใส่ลงไปประมาณ 2-3 นิ้ว เติมน้ำให้ สูงขึ้นมาจากดิน 1 นิ้ว ในบ่ออนุบาลควรทำเนินไว้สำหรับให้อาหารแก่ ลูกตะพาบ ด้วย เมื่อเตรียมบ่อเสร็จแล้วจึงนำลูกตะพาบลงมาในบ่ออนุบาลต่อไป ในช่วง 3 วันแรกที่ออกจากไข่ยังไม่ต้องให้อาหารลูกตะพาบ ควรให้ในวันที่ 4 ตะพาบ ที่ใส่ลงในบ่ออนุบาลควรใส่ประมาณ 150 ตัว ตะพาบน้ำจะอยู่ในบ่ออนุบาล ประมาณ 7-10 วัน แล้วจึงย้ายไปอยู่ในบ่ออนุบาลที่ 2 ต่อไป
บ่ออนุบาล ที่ 2 จะมีขนาดใหญ่กว่าคือให้มีความกว้างประมาณ 2 เมตร ความยาวประมาณ 5เมตร โดยแบ่งพื้นที่บ่อเป็น 2 ส่วน คือส่วน ที่อยู่อาศัยและบริเวณให้อาหาร เช่นเดียวกัน โดยปล่อยลูกตะพาบในอัตราประมาณ 20-25 ตัว ต่อตารางเมตร บ่อนี้จะเลี้ยงตะพาบน้ำเป็นเวลาประมาณ 3 – 4 สัปดาห์ขึ้นไป จึงจะนำออกจำ หน่ายหรือนำลงเลี้ยงในบ่อขุนต่อไป
อาหารตะพาบน้ำ
ตามธรรมชาติตะพาบน้ำเป็นสัตว์ที่กินอาหารจำพวก ไส้เดือน สัตว์น้ำ ต่าง ๆ เช่น ปู ปลา กุ้ง หอยและยังกินของที่เน่าเปื่อย บางครั้งจะกิน พวกพืชน้ำ สำหรับตะพาบน้ำในระยะอนุบาล ระยะที่ 1 และระยะที่ 2 ซึ่งมีขนาดเล็กอยู่ อาหารเป็นปลาเป็ดบดผสมกับอาหารหมู การให้อาหารตะพาบน้ำ ขนาด เล็กจะให้วันละ 2 มื้อ คือ ช่วงเช้าและช่วงเย็นการให้อาหารจะให้บริเวณขอบบ่อวางเรียงไว้โดยไม่ให้อาหารเปียกน้ำเป็นแนวยาวของที่ให้อาหารเมื่อ คนให้อาหารจากไปแล้วตะพาบน้ำจะคลานขึ้นไปกินเอง ตะพาบน้ำขนาดเล็กจะกินอาหารน้อยประมาณ 10-20 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำหนักตัวส่วนตะพาบน้ำใน ระยะที่ 3 จะให้อาหารเพียงมื้อเดียวในช่วงเย็นการให้ อาหารตะพาบน้ำส่วนใหญ่เป็นพวกปลาสดบดผสมกับปลายข้าวต้มหรือผัก ผลไม้ที่หาได้นำมาผสมกัน อาจให้อาหารเสริมเป็นพวกมะละกอสุกเพราะตะพาบน้ำชอบมาก วางไว้ให้ตะพาบกัดแทะเป็นอาหารเสริม
โดยปกติตะพาบน้ำจะกินอาหาร ประมาณ 5-6 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำหนักตัวการเปลี่ยนถ่ายน้ำ ความสะอาดของบ่อเลี้ยงถือว่าเป็นปัจจัยสำคัญของการเลี้ยงตะพาบน้ำอย่างหนึ่งถ้าน้ำไม่สะอาด การเจริญเติบโต ของตะพาบน้ำจะลดลง อาจทำให้เกิดโรคต่าง ๆ ได้ บ่อเลี้ยงตะพาบน้ำที่มีการถ่ายเทน้ำได้โดยสม่ำเสมอ ทำให้ตะพาบน้ำเติบโตเร็วและแข็งแรงตะพาบน้ำวัย อ่อนจนถึงอายุ 1-2 เดือน ให้ถ่ายน้ำสัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง ตะพาบน้ำขนาดใหญ่ถ่ายน้ำสัปดาห์ละ 1 ครั้ง
ขั้นตอนและวิธีการเลี้ยงตะพาบน้ำ
- เตรียมบ่อซิเมนต์ ขนาด 3×4 เมตร สูง 1.5 เมตร แบ่งพื้นที่เป็น 2 ส่วน ส่วนแรกกำหนดเป็นพื้นที่น้ำรองก้นบ่อด้วยดิน เพื่อให้ตะพาบน้ำได้มุดเข้าไปอาศัยตามนิสัยของตะพาบน้ำปล่อยน้ำเข้าไปในบ่อสูงประมาณ 50 เซนติเมตร และ อีกส่วนเป็นทราย เพื่อให้ตะพาบน้ำใช้วางไข่
- สร้างหลังคาหลบฝนให้ในส่วนที่เป็นทราย
- ปล่อยลูกตะพาบลงไปประมาณ 20 ตัว ให้อาหารวันละ 2 มื้อ เช้า-เย็น โดยใช้อาหารปลาดุก และ เสริมด้วยหอยขม เศษอาหารประเภทเนื้อ
- เมื่อตะพาบน้ำโตเต็มวัยก็จะมีการผสมพันธุ์ แล้วจะขึ้นมาวางไข่ที่กระบะทรายที่เตรียมไว้ ใช้เวลาฟักไข่ประมาณ 90 วัน ไข่จะฟักเป็นตัวก็ปล่อยลงอ่างอนุบาล อาหารใช้ไข่แดง และ ปลาต้มสับให้ลูกตะพาบกิน
- เมื่อตะพาบอายุได้ 2 เดือนก็จะปล่อยลงบ่อเลี้ยง เริ่มให้อาหารปลาดุก และ เลี้ยงตามปกติ ใช้เวลาประมาณ 1-2 ปี ก็สามารถจับขายได้
*ถ่ายน้ำเดือนละ 2 ครั้ง เพื่อความสะอาดของบ่อ และเพื่อสุขภาพของตะพาบน้ำ
การเลี้ยงตะพาบในปัจจุบันนี้ มีผู้เลี้ยงกันเป็นจำนวนมาก ผู้เลี้ยงส่วนใหญ่ก็สามารถเลี้ยงตะพาบกันได้เป็นอย่างดี แต่ผู้เลี้ยงยังขาดความรู้ทางด้านการตลาด จึงอยากให้ผู้เลี้ยงตะพาบที่มีอยู่รวมตัวกันตั้งกลุ่มผู้เลี้ยงตะพาบขึ้นมา เพราะว่าจะช่วยให้ราคาของตะพาบน้ำมีราคาที่ผู้เลี้ยงสามารถเลี้ยงแล้วมีกำไรพออยู่รอด ทั้งนี้ สาเหตุอันเนื่องมาจากผู้เลี้ยงมีจำนวนมากพ่อค้า คนกลางย่อมกดราคาให้ต่ำลง ส่วนใหญ่ขณะนี้ตลาดของตะพาบน้ำตกอยู่ในมือของพ่อค้าคนกลาง ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ที่ส่งออกเพียงกลุ่มเดียว
สำหรับท่านที่สนใจจะเลี้ยงตะพาบน้ำก็ควรคิดให้รอบคอบและหาตลาดรองรับเพื่อป้องกันภาวะการขาดทุน ถ้าผู้เลี้ยงรวมตัวกันได้และผู้ค้าตะพาบน้ำยอมลดส่วนแบ่งของกำไรลงบ้างเพื่อประโยชน์ของผู้เลี้ยง คิดว่าตลาดของตะพาบน้ำและการเลี้ยงตะพาบ น้ำ ของประเทศไทยคงยืนยาวไปอีกนาน ซึ่งเป็นแนวทางที่จะช่วยให้เศรษฐกิจของประเทศไทยดีขึ้นอีกด้วย
ที่มา : ศูนย์ทางด่วนข้อมูลการเกษตร * 1677 สถานีวิทยุร่วมด้วยช่วยกัน จ.เชียงราย
ภาพประกอบจาก : เพจ ฟาร์มตะพาบน้ำ
บทความที่น่าสนใจ